Frika te fëmijët: pse është zhvillimore dhe si ta shoqëroni

Një natë fëmija fle normalisht. Natën tjetër nuk pranon të mbetet vetëm në dhomë, sepse «ka diçka nën shtrat».

Për prindërit kjo duket si hap prapa. Në fakt, frika te fëmijët është shpesh shenjë e të kundërtës: truri po zhvillohet. Fëmija sapo ka fituar aftësinë të imagjinojë atë që nuk e sheh — dhe imagjinata punon në të dyja drejtimet.

Kjo nuk e bën natën më të lehtë. Por e ndryshon mënyrën si i përgjigjemi.

Pse frika është zhvillimore

Frikat nuk shfaqen rastësisht. Ato ndjekin atë që fëmija sapo ka kuptuar për botën.

Një foshnje nuk ka frikë nga errësira, sepse nuk e imagjinon dot çfarë mund të fshihet në të. Një fëmijë katërvjeçar ka — sepse tani mundet. E njëjta gjë vlen për frikën nga ndarja: ajo kërkon të kuptuarit se prindi vazhdon të ekzistojë edhe kur nuk duket.

Prandaj, kur shfaqet një frikë e re, ajo shpesh tregon një hap përpara në zhvillim, jo një problem.

Frikat sipas moshës

Secila fazë është e përkohshme. Kjo nuk do të thotë se kalon brenda javës, por se nuk është gjendje e përhershme — dhe kjo ka rëndësi kur jeni në mes të saj.

Pse «s’ka asgjë» nuk qetëson

Reagimi më i natyrshëm është ta zvogëlojmë frikën: «S’ka asgjë atje.» «Mos u frikëso.» «Je i madh tashmë.»

Të tria vijnë nga dëshira për ta qetësuar. Por për fëmijën, frika është reale në atë moment — dhe kur i thuhet se nuk është, ai nuk qetësohet; ndihet i pakuptuar. Herën tjetër ka më pak gjasa t’ju tregojë.

Alternativa nuk është të pranoni se ka përbindësha. Është të pranoni ndjenjën, jo përmbajtjen:

«E shoh që ke frikë. Jam këtu.»

Kjo fjali bën dy gjëra njëherësh: e njeh përvojën e fëmijës dhe i jep pikën e sigurisë që i duhet për ta kaluar atë.

Çfarë ndihmon vërtet

• Një dritë e vogël nate. Nuk është dorëzim. Është mjet.
• Një objekt sigurie — një lodër, një batanije, diçka që i përket fëmijës dhe qëndron me të.
• Prania juaj e qetë. Trupi juaj i qetë është sinjali më i fuqishëm; fëmijët i lexojnë reagimet tona përpara fjalëve tona.
• Rutina e njëjtë para gjumit. Parashikueshmëria zvogëlon ankthin më shumë se çdo shpjegim.
• Kontroll i vogël për fëmijën. Të zgjedhë ai nëse dera rri hapur apo mbyllur i jep ndjesinë se ka fuqi mbi situatën.

Ajo që ndihmon më pak është përballja e detyruar. Ta detyroni fëmijën të qëndrojë vetëm në errësirë «që ta kalojë» zakonisht e forcon frikën, sepse e lidh atë me përvojën e të qenit i pashoqëruar.

Si të mos e forconi frikën pa dashje

Ka një ekuilibër këtu që ia vlen të thuhet qartë.

Shmangia e plotë e asaj që trembet e mbron fëmijën në momentin, por e mëson trurin se rreziku ishte real. Prandaj qëllimi afatgjatë nuk është shmangia, por përballja graduale me mbështetje.

Praktikisht: nëse fëmija ka frikë nga qentë, nuk ndihmon as ta detyroni ta prekë një, as të ndryshoni rrugë çdo herë. Ndihmon ta shikoni një qen nga larg, së bashku, ndërsa ju qëndroni i qetë — dhe distanca të zvogëlohet me kohë, me ritmin e fëmijës.

Frika nga ndarja: një rast i veçantë

Kjo është frika që i lodh më shumë prindërit, sepse përsëritet çdo mëngjes te dera e kopshtit.

Ajo shfaqet kur fëmija ka kuptuar diçka të re: se ju vazhdoni të ekzistoni edhe kur nuk ju sheh. Ky është një hap i madh njohës — dhe ana tjetër e tij është ankthi, sepse tani ai mund të mendojë se ku jeni dhe nëse do të ktheheni.

Çfarë ndihmon:

• Një ritual i shkurtër ndarjeje, gjithmonë i njëjti. Dy përqafime dhe një fjalë. Parashikueshmëria qetëson më shumë se kohëzgjatja.
• Ndarje e shpejtë dhe e sigurt. Ndarjet e zgjatura e vështirësojnë situatën: sa më gjatë të rrini te dera, aq më shumë i thoni fëmijës se ka arsye për shqetësim.
• Mos u largoni fshehurazi. Është tunduese, por e mëson fëmijën se mund të zhdukeni papritur — dhe kjo e shton ngjitjen herën tjetër.
• Thoni kur ktheheni, në gjuhën e tij. «Pas ushqimit» kupton më shumë se «në orën një».

Pothuajse gjithmonë, edukatorët raportojnë se fëmija qetësohet brenda pak minutash pasi prindi largohet. Pyetini — kjo informatë vetëm e ndryshon mënyrën si e përjetoni ju atë mëngjes.

Punoni me frikën gjatë ditës, jo vetëm natën

Mesnata është momenti më i keq për të mësuar diçka të re. Fëmija është i lodhur, ju jeni të lodhur, dhe frika është në kulmin e vet.

Puna e vërtetë bëhet gjatë ditës, kur të gjithë janë të qetë: duke lexuar një libër ku personazhi ka frikë dhe e kalon, duke luajtur me role, duke folur për atë që ndodhi natën pa e dramatizuar.

Loja është vendi ku fëmijët i përpunojnë frikat me siguri. Nëse fëmija juaj luan përsëri e përsëri një skenë që lidhet me atë që e tremb, ai nuk po e ushqen frikën — po e tret.

Kur frika kërkon më shumë vëmendje

Shumica e frikave kalojnë me kohë dhe mbështetje. Disa shenja tregojnë se ia vlen ta diskutoni me një profesionist:

• Frika zgjat me muaj pa asnjë ndryshim.
• Pengon aktivitetet e përditshme — gjumin, kopshtin, daljet.
• Shoqërohet me simptoma fizike si dhimbje barku ose koke.
• Fëmija tërhiqet nga shoqëria ose refuzon situata që më parë i pëlqente.
• Intensiteti është dukshëm jashtë proporcionit dhe përsëritet.

Dhe mbani mend se prania juaj e qetë vlen më shumë se çdo fjalë e zgjedhur mirë. Fëmijët e lexojnë sigurinë te trupi ynë përpara se ta dëgjojnë te zëri. Nëse nuk dini çfarë të thoni në një moment frike, mjafton të uleni pranë dhe të qëndroni. Kjo është ndërhyrja.

Ku çon hapi tjetër

Puna me frikën te fëmijët zhvillohet zakonisht përmes aftësive sociale dhe emocionale, ku loja e strukturuar krijon një hapësirë të sigurt për të emërtuar dhe menaxhuar atë që ndihet. Për prindërit që kërkojnë strategji për shtëpinë, ekziston këshillimi për prindër.

Mund të lini një kërkesë duke përshkruar një situatë konkrete — për shembull si duket një mbrëmje e zakonshme.

Të lidhura: krizat e fëmijëve dhe tranzicionet e vështira.

Pyetje të shpeshta