Pse loja është më shumë se argëtim

«Ai vetëm luan» është një fjali që dëgjoj shpesh, e thënë me shqetësim — sikur loja të ishte koha përpara se të fillojë mësimi i vërtetë.

Në fakt është e kundërta. Pyetja pse loja është e rëndësishme për fëmijët ka një përgjigje të thjeshtë: sepse loja është mësimi. Është forma kryesore me të cilën fëmijët e provojnë botën në vitet e para.

Loja është gjuha e parë e fëmijës. Përpara se të ketë fjalë për të shprehur çfarë kupton, ai e tregon atë duke luajtur.

Loja zhvillon gjuhën

Gjatë lojës, fëmijët dëgjojnë fjalë të reja në kontekst — dhe konteksti është ajo që i bën fjalët të ngjiten.

Kur luani me kukulla dhe thoni «ajo është e lodhur, po flen», fjala «e lodhur» merr kuptim sepse lidhet me diçka të dukshme. E njëjta fjalë në një listë nuk do të kishte të njëjtën vlerë.

Loja u jep gjithashtu një arsye për të folur. Për të vazhduar lojën duhet të kërkojnë, të propozojnë, të kundërshtojnë. Kjo është praktikë e vërtetë e gjuhës, jo ushtrim.

Loja zhvillon komunikimin

Duke luajtur me të tjerët, fëmijët mësojnë strukturën bazë të një bisede: unë, pastaj ti.

Mësojnë të ndajnë mendime, të dëgjojnë çfarë propozon tjetri, të përshtaten kur plani ndryshon. Mësojnë se komunikimi ka radhë dhe se e mira e lojës varet nga mbajtja e tyre.

Këto nuk mësohen duke u shpjeguar. Mësohen duke i provuar shumë herë, me pasoja të vogla dhe të menjëhershme: nëse nuk pret radhën, loja prishet.

Loja zhvillon aftësitë sociale

Radha, bashkëpunimi dhe empatia ndërtohen këtu.

Kur një fëmijë luan «dyqan» me një tjetër, ai duhet të mbajë në mend rolin e vet, të parashikojë çfarë pret tjetri dhe të përshtatet kur diçka nuk shkon si e mendoi. Ky është ushtrim i drejtpërdrejtë i të kuptuarit të mendjes së tjetrit.

Konfliktet gjatë lojës nuk janë dështim i saj. Janë pjesa ku ushtrohet negociata — dhe fëmijët i zgjidhin shumicën e tyre vetë nëse u lëmë hapësirë.

Loja zhvillon kreativitetin

Kur fëmija shpik një personazh, ndërton një botë ose thotë «tani unë isha mjeku», ai po ushtron aftësinë për të imagjinuar diçka që nuk ekziston ende.

Kjo është më praktike nga sa duket. E njëjta aftësi përdoret më vonë për të parashikuar pasoja, për të planifikuar dhe për të gjetur zgjidhje alternative kur e para nuk funksionon.

Për këtë arsye, materialet e hapura — blloqe, kuti, gjethe, shkopinj — shpesh nxisin më shumë imagjinatë sesa lodrat me një funksion të vetëm.

Përfitimet afatgjata

Ajo që ndërtohet përmes lojës nuk mbetet te loja:

• Aftësi për të zgjidhur probleme — provimi i disa rrugëve derisa njëra funksionon.
• Inteligjencë emocionale — njohja dhe emërtimi i asaj që ndihet, te vetja dhe te tjetri.
• Vetëbesim i shëndetshëm — jo «unë jam më i miri», por «unë mund të provoj».
• Marrëdhënie sociale pozitive — përvoja e hershme se bashkëpunimi është i këndshëm.

Si ndryshon loja me moshën

Loja nuk është e njëjta gjë në çdo moshë. Të njohësh fazën ku ndodhet fëmija ndihmon të kuptosh çfarë është e pritshme dhe çfarë jo.

• Lojë vëzhguese. Fëmija shikon të tjerët pa u përfshirë. Kjo nuk është izolim — është mënyra si mbledh informacion përpara se të provojë.
• Lojë paralele. Dy fëmijë luajnë pranë njëri-tjetrit, me materiale të njëjta, por secili për vete. Kjo është plotësisht normale te fëmijët e vegjël dhe shpesh keqinterpretohet si mungesë aftësish sociale.
• Lojë e përbashkët. Fillon shkëmbimi: ndajnë materialet, komentojnë, marrin radhë.
• Lojë bashkëpunuese. Ka një qëllim të përbashkët dhe role të ndara — «ti je mjeku, unë pacienti».

Këto faza nuk zëvendësojnë njëra-tjetrën në një datë të caktuar. Ato mbivendosen, dhe i njëjti fëmijë kalon mes tyre sipas ditës, humorit dhe shoqërisë.

Loja imagjinare: pse ka rëndësi

Kur fëmija merr një shkop dhe thotë se është telefon, ai po bën diçka mendërisht të komplikuar: po mban në kokë dy realitete njëkohësisht — atë çfarë objekti është, dhe atë çfarë ai vendosi të përfaqësojë.

Kjo është e njëjta aftësi që më vonë lejon të kuptohet se një fjalë përfaqëson një send, dhe se një simbol i shkruar përfaqëson një fjalë. Loja simbolike është parapërgatitje e drejtpërdrejtë për gjuhën dhe leximin.

Prandaj, kur shfaqet loja «se gjoja», ia vlen ta mbështetni: hyni në të, merrni një rol, dhe mos e korrigjoni logjikën e saj. Nëse fëmija thotë se kupa është anije, ajo është anije.

Si ta mbështetni lojën

1. Ndiqni interesin e fëmijës

   Loja që zgjedh vetë e mban vëmendjen më gjatë. Vëmendja është parakushti i të mësuarit, ndaj ky është një vendim praktik, jo thjesht i këndshëm.

2. Mos e drejtoni shumë

   Roli juaj është të merrni pjesë, jo të organizoni. Emërtoni atë që ndodh dhe lëreni fëmijën të vendosë çfarë vjen më pas.

3. Lini kohë të pastrukturuar

   Një ditë plot aktivitete të organizuara nuk lë hapësirë për lojën e lirë, e cila është pikërisht ajo ku ndodh pjesa më e madhe e punës.

Për sasinë e lodrave, parimi është kundërintuitiv: më pak funksionon më mirë. Shumë lodra njëherësh e shpërndajnë vëmendjen. Disa materiale të thjeshta, të rrotulluara herë pas here, nxisin më shumë.

Të luajë vetë apo me ju?

Të dyja, dhe secila jep diçka tjetër.

Loja e përbashkët ndërton komunikim, fjalor dhe lidhje emocionale. Loja e pavarur ndërton nisiativë, përqendrim dhe aftësinë për ta mbajtur veten të angazhuar.

Nuk keni nevojë të jeni i pranishëm gjithë kohën. Dhjetë deri në pesëmbëdhjetë minuta lojë të vërtetë të përbashkët — pa telefon, pa ndërprerje — bëjnë më shumë punë se një orë e shpërqendruar.

Kur ia vlen të flisni me dikë

Loja është edhe një dritare në zhvillim. Ia vlen ta diskutoni me një profesionist nëse fëmija nuk përfshihet fare në lojë, nëse loja mbetet shumë e përsëritur për një kohë të gjatë, nëse nuk shfaqet lojë imagjinare në moshën ku pritet, ose nëse nuk kërkon të ndajë asgjë nga loja me ju.

Në praktikën time, loja nuk është vetëm temë — është mjeti kryesor i punës. Puna me komunikimin dhe ndërveprimin te moshat e para zhvillohet përmes stimulimit të hershëm, ndërsa puna me emocionet dhe ndërveprimin social përmes aftësive sociale dhe emocionale.

Mund të lini një kërkesë duke përshkruar si luan fëmija juaj sot.

Të lidhura: tri lojëra që zhvillojnë të folurit dhe loja në natyrë.

Pyetje të shpeshta