Vetëbesimi te fëmijët: si ndërtohet dhe si prishet pa dashje

Pyetja si ta rrit vetëbesimin e fëmijës ka zakonisht një supozim të fshehur: se vetëbesimi ndërtohet duke i thënë fëmijës se sa i mirë është.

Në praktikë ndodh e kundërta. Vetëbesimi nuk vjen nga lavdërimi. Vjen nga përvoja — nga momentet kur fëmija provon diçka, ndonjëherë dështon, dhe kupton se kjo nuk ishte fundi i botës.

Prandaj puna jonë nuk është ta bindim se është i shkëlqyer. Është t’i japim mundësi të provojë.

Çfarë është vetëbesimi në të vërtetë

Vetëbesimi nuk është «unë jam më i miri». Ai është «unë mund të provoj, edhe nëse dështoj».

Dallimi është praktik. I pari varet nga krahasimi me të tjerët, ndaj është i brishtë — mjafton dikush më i mirë dhe rrëzohet. I dyti varet nga marrëdhënia e fëmijës me përpjekjen, ndaj qëndron edhe kur rezultati nuk vjen.

Fëmijët që rriten me të parin shpesh shmangin sfidat, sepse çdo sfidë rrezikon etiketën. Ata që rriten me të dytin i afrohen atyre.

Lejoni gabimet

Ky është hapi që prindërit e kanë më të vështirë, sepse bie ndesh me instinktin për të mbrojtur.

Një fëmijë që nuk lejohet të gabojë nuk mëson se gabimet janë pjesë e procesit. Mëson se gabimi është diçka që duhet shmangur — dhe mënyra më e sigurt për ta shmangur është të mos provosh.

Perfeksionizmi nuk është shenjë ambicieje te fëmijët e vegjël. Zakonisht është shenjë frike.

Praktikisht kjo do të thotë: mos e korrigjoni çdo gjë. Nëse fëmija e vesh bluzën mbrapsht dhe ndihet mirë, lëreni. Nëse kulla e blloqeve rrëzohet, mos e ndërtoni ju. Vlera është te provimi, jo te rezultati.

Ndihmon edhe të tregoni se gaboni ju: «Uh, e harrova. Do ta bëj sërish.» Fëmijët mësojnë nga ajo që shohin, jo nga ajo që u thuhet.

Lavdëroni punën, jo talentin

Ky është ndryshimi i vogël me efektin më të madh.

• «Sa i zgjuar je!» → lidh suksesin me një cilësi të lindur.
• «Punove shumë për këtë!» → lidh suksesin me përpjekjen.

I pari e vendos fëmijën në një pozicion që duhet ta mbrojë. Nëse suksesi vjen sepse është i zgjuar, atëherë dështimi do të thotë se nuk është — ndaj është më e sigurt të mos provojë gjëra të vështira.

I dyti i jep diçka mbi të cilën ka kontroll. Përpjekja mund të rritet; talenti i supozuar jo.

E njëjta logjikë vlen edhe në dështim: «Nuk doli sot. Çfarë mund të provojmë ndryshe?» është më e dobishme se «S’ka gjë, nuk je për këtë».

Fjalët tuaja kanë peshë të veçantë

Fëmijët i besojnë fjalëve tona përpara se t’i besojnë vetes. Prandaj çdo «ti nuk di asgjë» ose «pse nuk je si…» hyn thellë dhe qëndron gjatë.

Kjo nuk do të thotë se duhet të jeni gjithmonë pozitivë. Do të thotë se kritika ia vlen t’i drejtohet veprimit, jo personit.

• «Kjo nuk ishte në rregull» në vend të «Je i keq».
• «Kjo detyrë nuk u bë» në vend të «Je dembel».

Fëmija mund ta ndryshojë një veprim. Nuk mund ta ndryshojë atë që i thuhet se është.

Pesë gjëra praktike

• Jepni përgjegjësi të vogla reale. Të shtrojë tryezën, të ushqejë macen. Përgjegjësia e vërtetë ndërton besim të vërtetë.
• Lërini të zgjedhin diçka vetë çdo ditë — rrobat, ushqimin, lojën. Zgjedhja ndërton ndjesinë e kompetencës.
• Mos e korrigjoni gjithçka. Pyeteni veten nëse korrigjimi është vërtet i nevojshëm tani.
• Tregoni se edhe ju gaboni, dhe si e trajtoni atë.
• Festoni përpjekjen, jo vetëm fitoren. «Provove tri herë» meriton po aq vëmendje sa «ia dole».

Kur fëmija thotë «nuk di» ose «nuk mundem»

Kjo fjali është zakonisht mbrojtje, jo vlerësim i saftë i aftësive. Është më e sigurt të mos provosh sesa të provosh dhe të dështosh përpara dikujt.

Reagimi që e përkeqëson është bindja e drejtpërdrejtë: «Po mundesh! Je shumë i zoti!» Fëmija e di se ju nuk e dini, dhe ndihet edhe më i vetëm.

Çfarë funksionon më mirë:

• Pranoni vështirësinë. «Kjo është e vështirë, ke të drejtë.» Kjo e ul menjëherë presionin.
• Zvogëloni hapin. Jo gjithë detyra, vetëm pjesa e parë. «Le ta provojmë vetëm këtë copë.»
• Ofroni gjysmën e ndihmës. Mbani ju njërën anë ndërsa ai bën pjesën tjetër. Suksesi mbetet i tij.
• Kujtoni një herë të mëparshme. «E mban mend kur nuk e ngjisje dot vetë xhupin?» Provat konkrete peshojnë më shumë se inkurajimet.

Krahasimi e brejt vetëbesimin

«Shiko sa mirë e bën motra» duket si nxitje. Në fakt i thotë fëmijës se ai matet përballë dikujt tjetër — dhe në atë matje, sot, ka humbur.

Krahasimet e bëjnë vlerën të varur nga pozita, jo nga përpjekja. Fëmija mëson të kërkojë siguri duke qenë më i mirë se dikush, gjë që e bën të brishtë sapo takon dikë më të mirë.

Alternativa është krahasimi me veten: «Muajin e kaluar nuk e bëje dot vetë këtë.» Kjo tregon lëvizje, dhe lëvizja është ajo mbi të cilën ndërtohet besimi.

Progresi nuk është linear

Do të ketë periudha kur fëmija duket më i sigurt, dhe periudha kur tërhiqet — pas një ndryshimi, një sëmundjeje, një përvoje të pakëndshme në kopsht.

Kjo është normale. Vetëbesimi nuk është një gjendje që fitohet një herë, por diçka që ndërtohet dhe rindërtohet gjatë gjithë fëmijërisë.

Dhe kini durim me ritmin. Vetëbesimi ndërtohet nga qindra përvoja të vogla, jo nga një bisedë e mirë. Ajo që bëni sot mund të mos duket sot — por fëmija që lejohet të provojë dhe të gabojë pa u turpëruar, e mbart atë përvojë shumë më gjatë se çdo lavdërim.

Kur ia vlen të flisni me dikë

Ia vlen ta diskutoni me një profesionist nëse fëmija shmang vazhdimisht gjithçka të re, flet për veten në mënyrë të ashpër, tërhiqet nga shoqëria, ose nëse ndryshimi ka ardhur papritur dhe vazhdon.

Puna me mirëqenien emocionale dhe ndërveprimin zhvillohet përmes aftësive sociale dhe emocionale, ku loja e strukturuar krijon një hapësirë ku fëmija mund të provojë pa rrezik. Për prindërit, këshillimi për prindër ndihmon për mënyrën si flitet dhe reagohet në shtëpi.

Mund të lini një kërkesë duke përshkruar një situatë ku fëmija ndihet rehat dhe një ku e ka më të vështirë.

Të lidhura: një kujtesë për çdo prind dhe kufijtë me dashuri.

Pyetje të shpeshta